Ze staan op de cover van Forbes, geven inspirerende TED Talks en lijken onaantastbaar. Maar achter het succes schuilt een opvallend patroon: succesvolle ondernemers zijn vaker verslaafd dan de gemiddelde Nederlander. Hoe kan dat? En wat zegt de wetenschap erover?
De cijfers liegen er niet om
Laten we beginnen met de feiten. Uit onderzoek van de Michael E. DeBakey VA Medical Center in Houston blijkt dat ondernemers een hogere kans hebben op middelenmisbruik dan mensen in loondienst. Schattingen variëren, maar sommige studies spreken over een 50 procent hogere kans op alcoholmisbruik bij zelfstandige ondernemers vergeleken met werknemers
In de wereld zijn bekende voorbeelden genoeg. Elon Musk sprak openlijk over zijn gebruik van ketamine als middel tegen depressie. Steve Jobs had een intensieve relatie met psychedelica en erkende dat dit zijn denken vormgaf. De legendarische televisieproducent Aaron Spelling, fashion-icoon Kate Moss en investeerder en ondernemer Anthony Scaramucci hebben allemaal publiekelijk geworsteld met verslavingsproblematiek. En dat is het topje van de ijsberg.
De psychologie van de risiconemer
Maar waarom eigenlijk? Het heeft alles te maken met persoonlijkheidskenmerken die ondernemers groot maken, maar tegelijkertijd kwetsbaar. Mensen die bedrijven bouwen, zijn van nature sensatiezoekers. Ze hebben een hogere tolerantie voor risico, zijn impulsief in de goede zin van het woord, en gedijen op dopaminepieken. Dezelfde neurobiologische neigingen die zorgen voor dat gevoel van "dit gaat lukken" bij een nieuwe deal, vragen ook om een glas whisky na een zware dag.
Dr. Johan Harting, verbonden aan de Universiteit van Amsterdam, omschrijft het als een "reward-sensitivity paradox": ondernemers zijn bovengemiddeld gevoelig voor beloningen, zowel externe als interne. Dat maakt ze gedreven, maar ook vatbaar voor verslavingsgedrag als compensatiemechanisme wanneer de beloningen uitblijven of de druk te groot wordt.
Eenzaamheid aan de top
Er is een factor die vaak wordt onderschat: eenzaamheid. Ondernemen is per definitie een solitaire bezigheid. Je neemt beslissingen die anderen niet begrijpen, draagt risico's die je niet kunt delen, en leeft in een continue staat van onzekerheid. Veel ondernemers grijpen naar alcohol of andere middelen als sociale smeerolie, als manier om "af te schakelen" of gewoon om even niet de baas te hoeven zijn.
Tegelijkertijd is er de cultuur van het succes zelf. In veel ondernemersmilieus is drinken genormaliseerd, zelfs verwacht. Borrels, clientdiners, netwerkevents. Wie zegt nee? En als je eenmaal gewend bent aan een paar glazen om de dag door te komen, verschuift de grens ongemerkt.
Wat de wetenschap zegt
Neurologisch gezien is het verhaal helder. Chronische stress, zoals ondernemers die vrijwel dagelijks ervaren, verhoogt de concentratie cortisol in het bloed. Langdurig verhoogde cortisolniveaus verstoren de dopaminehuishouding en maken het brein gevoeliger voor verslavende stoffen. Onderzoek gepubliceerd in het tijdschrift Neuroscience and Biobehavioral Reviews toont aan dat stressgerelateerd alcoholgebruik leidt tot snellere gewenning en een grotere kans op afhankelijkheid.
Bovendien beschikken ondernemers over iets gevaarlijks: middelen. Financiële ruimte maakt dat gebruik langer verborgen blijft. Er is geen leidinggevende die het opmerkt, geen HR-afdeling die ingrijpt.
Hulp zoeken is geen zwakte
Gelukkig is er steeds meer aandacht voor discretie en maatwerk in de hulpverlening. Zo richt een luxe afkickkliniek Nederland zich specifiek op mensen die gewend zijn aan privacy, comfort en een aanpak die aansluit bij hun levensstijl. Geen generieke groepssessies in een klinische omgeving, maar individuele begeleiding op hoog niveau.
Een voorbeeld is THE YOUTURN, een afkickkliniek alcohol die hulp biedt aan ondernemers en andere drukbezette professionals die worstelen met alcohol of andere middelen, zonder dat dit ten koste gaat van hun reputatie of agenda
Succes en verslaving sluiten elkaar niet uit. Sterker nog: ze lijken soms hand in hand te gaan.
