Achter elke slimme chatbot zit een verdienmodel, en dat verdienmodel draait op data. Hoe meer teksten, foto’s en gedragsgegevens een AI-model kan verwerken, hoe beter het wordt en hoe meer het uiteindelijk oplevert. Daarom wordt de vraag wie er aan Europese gegevens mag verdienen steeds belangrijker. In een opiniestuk in de Volkskrant klinkt de oproep om de data van Europese burgers niet over te dragen aan de Amerikaanse AI-industrie. Wat staat er financieel op het spel, en wat betekent het voor jou?
Data is de grondstof van AI
Een taalmodel leert door enorme hoeveelheden tekst te analyseren. Wie meer en betere data heeft, bouwt een beter product. Dat verklaart waarom de grote Amerikaanse techbedrijven, die inmiddels tot de grootste bedrijven ter wereld behoren, jaarlijks honderden miljarden dollars steken in datacenters, chips en AI-ontwikkeling. Chipmakers als Nvidia profiteren daar direct van, zoals je leest in onze verwachting voor het aandeel Nvidia. Die investeringen moeten wel worden terugverdiend, en de gegevens van gebruikers zijn daarbij een belangrijk bezit.
Europa telt ruim 450 miljoen inwoners met een relatief hoge koopkracht. Hun berichten, reviews, zoekopdrachten en klantgegevens vormen waardevol trainingsmateriaal. Wie daar vrij toegang toe krijgt, bouwt een voorsprong op die zich vertaalt in marktaandeel en omzet. Data is in die zin geen bijproduct meer, maar een handelswaar.
Brussel wil de regels versoepelen
Tot nu toe zet de AVG een stevige rem op het gebruik van persoonsgegevens. Met de zogeheten Digitale Omnibus wil de Europese Commissie die regels op onderdelen versoepelen. Een van de voorstellen is dat bedrijven persoonsgegevens makkelijker mogen gebruiken om AI te trainen, met een beroep op ‘gerechtvaardigd belang’. Daarnaast komt er een uitzondering voor gevoelige gegevens die per ongeluk in trainingsdata belanden, als verwijderen een onevenredige inspanning kost.
Het Nederlandse kabinet stelde zich daar kritisch tegenover op. Nederland wil de bepaling over gerechtvaardigd belang voor AI-training volledig schrappen en de uitzondering voor gevoelige gegevens alleen toestaan als verwijderen technisch onmogelijk is. Ook de Autoriteit Persoonsgegevens en Europese privacytoezichthouders plaatsten kanttekeningen bij de plannen.
De oversteek naar Amerika
Daar komt de vraag bij waar de gegevens terechtkomen. In een digitale economie waarin landsgrenzen steeds minder relevant zijn, is dat geen detail. Data van Europeanen gaat nu naar de Verenigde Staten op basis van het EU-US Data Privacy Framework. De twee eerdere afspraken, Safe Harbour en Privacy Shield, werden door het Europese Hof van Justitie ongeldig verklaard omdat Europeanen in de VS onvoldoende rechtsbescherming kregen. Ook het huidige kader ligt onder vuur: na een uitspraak van het Gerecht van de EU in september 2025 loopt er een hoger beroep bij het Hof.
Voor bedrijven die aan data verdienen maakt dat veel uit. Sneuvelt het kader, dan moeten datastromen opnieuw worden ingericht. Dat kost tijd en geld, en het laat zien hoe afhankelijk het Amerikaanse AI-verdienmodel in Europa is van politieke en juridische afspraken.
Wat betekent dit voor jou?
Als consument betaal je voor veel gratis AI-diensten met je gegevens. Het loont om in de instellingen te kijken of je gesprekken worden gebruikt om modellen te trainen. Bij veel diensten kun je dat uitzetten.
Als ondernemer is het verstandig om na te gaan welke klantgegevens je via AI-tools naar servers buiten Europa stuurt. De AVG blijft jouw verantwoordelijkheid, ook als je een Amerikaanse dienst gebruikt. Dat geldt net zo goed bij het uitbesteden van IT-taken. Een verwerkersovereenkomst en een kritische blik op de instellingen voorkomen later dure verrassingen.
En als belegger zie je dat regelgeving een factor is geworden in de waardering van techbedrijven, ook bij de populairste technologie-aandelen. Strengere Europese regels kunnen de groei van Amerikaanse AI-spelers op dit continent afremmen, terwijl Europese aanbieders er juist kansen door kunnen krijgen.
Tot slot
De strijd om data is ook een strijd om geld. Welke kant Europa kiest, bepaalt mede wie de komende jaren aan kunstmatige intelligentie verdient. Benieuwd welke bedrijven nu al profiteren van de groei van AI? Bekijk dan ons overzicht van de beste AI-aandelen. En wie het AI-nieuws op de voet wil volgen, leest meer over het platform AI Insider.